Schemat wadliwości / niezasługiwania na miłość

W modelu terapii schematów Jeffreya Younga schemat wadliwości jest jednym z najbardziej bolesnych i wstydliwych schematów. Osoba żyjąca w jego cieniu głęboko wierzy, że coś jest z nią nie tak, oraz że jest w jakiś sposób gorsza, zła, brzydka, niegodna miłości i akceptacji.

Źródła schematu
Najczęściej rodzi się w dzieciństwie, gdy dziecko doświadcza:

• nadmiernej krytyki, wyśmiewania lub zawstydzania,

• porównań z innymi („Zobacz, Kasia jest grzeczna, a ty zawsze coś zepsujesz”),

• braku akceptacji dla emocji i potrzeb,

• komunikatów typu: „Jesteś nie dość dobry”, „Wszystko robisz źle”,

• atmosfery, w której miłość i ciepło były warunkowe („kochamy cię, jeśli się postarasz / będziesz grzeczny”).

Typowe przekonania wynikające z tego schematu:

• „Jestem zły/zła, coś jest ze mną nie tak.”

• „Gdyby ktoś poznał mnie naprawdę, na pewno by mnie odrzucił.”

• „Nie zasługuję na miłość ani szczęście.”

Jak wpływa na dorosłe życie?
Schemat wadliwości może prowadzić do:

• trudności w przyjmowaniu miłości i wsparcia,

• zaniżonej samooceny i chronicznego wstydu,

• wchodzenia w relacje z osobami krytycznymi lub chłodnymi,

• perfekcjonizmu i prób „udowadniania”, że jest się wartym miłości,

• unikania bliskości z obawy przed odkryciem „prawdy o mnie”.

Aby zobaczyć jak działa schemat, poznaj historię Ani – stworzoną na potrzeby tego wpisu.

Mała Ania często słyszała od mamy:
„Nie płacz, bo wyglądasz głupio.”
„Czemu nie jesteś taka mądra jak twój brat?”
Kiedy się cieszyła albo była dumna, często spotykała się z ironią: „Nie przesadzaj, to nic wielkiego.”

Z czasem dziewczynka nauczyła się, że jest nie dość dobra. Że musi ukrywać swoje uczucia i prawdziwe „ja”, bo inaczej spotka ją wstyd i krytyka.

Dziś Ania ma 30 lat. Ma pracę, przyjaciół, ale wewnątrz często czuje się „wadliwa”. W relacjach wraca znajomy wzór:

• Poddanie się schematowi
  Ania wybiera partnera, który często ją krytykuje. Wierzy, że:
  „On ma rację. Rzeczywiście coś jest ze mną nie tak.”

• Unikanie schematu
  Kiedy ktoś okazuje jej bliskość, Ania wycofuje się.
  „Jeśli zobaczy, jaka jestem naprawdę – odejdzie.”

• Nadkompensacja schematu
  W pracy staje się perfekcjonistką, bierze na siebie za dużo, by udowodnić swoją wartość.
  „Jeśli będę idealna, może zasłużę na uznanie.”

Co można z tym zrobić?
W terapii schematów Ania uczy się rozpoznawać, że jej głębokie poczucie wadliwości nie jest prawdą o niej, a jedynie raną z dzieciństwa.
Krok po kroku buduje w sobie nowy głos:

• „Mam prawo do miłości taką, jaka jestem.”

• „Nie muszę być idealna, by być wystarczająca.”

Stopniowo dorosła Ania zaczyna dostrzegać swoją małą, zawstydzoną dziewczynkę w środku. Siada obok niej i mówi:
„Już nie jesteś sama. Nie musisz udowadniać, że zasługujesz. Ja cię widzę i przyjmuję dokładnie taką, jaka jesteś.”

I choć dziecko początkowo nie dowierza, dzień po dniu zaczyna czuć, że wreszcie pojawiło się coś nowego: miłość, której nie trzeba zdobywać.

Terapia schematów daje szansę, by rozpoznać, zrozumieć i przepracować swoje schematy, a dzięki temu budować zdrowsze, pełniejsze i bardziej świadome życie.

Małgorzata Czerniak